Mój artykuł w newsletterze International Coach Federation

12.02.201214:54

Bohdan

W styczniowym numerze newslettera International Coach Federation Polska ukazał się mój artykuł pt "Znaczenie i zastosowanie 11 Kluczowych Kompetencji Coacha ICF w praktyce coachingu".


Artykuł dostępny jest na stronie International Coach Federation Polska.

Poniżej - pełny tekst artykułu:

Pewien coach, z którym prowadziłem mentoring powiedział następujące zdanie: „Muszę dobrze zrozumieć i poukładać sobie w głowie problem coachowanego, aby móc naprowadzić go na właściwe rozwiązanie”. Jestem pewien, że ów coach chciał szczerze i z całego serca pomóc swojemu klientowi. A jednak zachodzi pytanie, czy w takim stwierdzeniu jest coś niewłaściwego?

Kluczowe Kompetencje Coacha tworzą spójny model efektywnej sesji coachingowej. Ilustruje to poniższy rysunek. Popatrzcie na poszczególne kompetencje w kolejności, w jakiej budują one proces coachingowy. Pozostawiam numerację ICF, stąd pozorna niekonsekwencja numeracji.

Fundamentem, na którym coach buduje relację z coachowanym są trzy podstawowe kompetencje:

1. Zgodność z wytycznymi Kodeksu Etycznego i standardami zawodu coachingu

Kompetencja ta określa system wartości, standardy i zasady dla relacji coachingowej.

2. Uzgodnienie kontraktu coachingu

Wymóg tzw. kontraktu stawia jasne wymaganie, aby coach uzgodnił z coachowanym obszar, w którym coach i coachowany będą wspólnie poruszać się w czasie rozmowy coachingowej oraz cele jakie coachowany chce osiągnąć w wyniku coachingu.

3. Budowanie zaufania i poczucia bezpieczeństwa klienta

Relacja oparta na poczuciu zaufania, bezpieczeństwa, szacunku i bezinteresownego  zainteresowana sprawami i celami coachowanego jest warunkiem koniecznym sukcesu w coachingu. Intencją coacha musi być rozwój coachowanego i osiągniecie przez niego jego własnych celów. Szacunek dla odmienności, danie prawa coachowanemu do poszukiwania własnych dróg i rozwiązań powinna cechować coacha w relacji z coachowanym.

Fundament w tworzeniu relacji coachingowej jest równie ważny jak fundament przy budowie domu. Solidne podstawy pozwalają na rozpoczęcie budowy „tego co widać” czyli w przypadku domu jest to cała część naziemna, zaś w coachingu jest to świadomość coachowanego w dwóch obszarach:
•    zobaczenia i zrozumienia swojej sytuacji w innym niż dotychczas kontekście,
•    znalezienie możliwości, które pozwolą mu wyobrazić sobie przyszłość, w której jego cele są spełnione.

W modelu GROW (Goal - cel, Reality - rzeczywistość, Options - opcje, Will - chęć do działania) możliwości nazywane są opcjami.

Kompetencje coacha niezbędne na tym etapie obejmują kompetencje „techniczne”:

5. Aktywne słuchanie

Ważnym jest, aby coach słuchał, słyszał i potrafił usłyszeć to, co coachowany powiedział słowami i miedzy słowami, a także to czego nie powiedział. Coach powinien usłyszeć fakty, emocje, wartości i potrzeby coachowanego oraz umieć we właściwy sposób i we właściwym kontekście uświadomić coachowanemu to co usłyszał.

6. Pytania sięgające sedna

Mówiąc o pytaniach warto zastanowić się komu potrzebne są pytania? Pytania potrzebne są coachowanemu, aby odkrył sedno spraw, o których mówi i znalazł możliwości przybliżenia się do realizacji celów, które chce osiągnąć.

7. Bezpośrednia komunikacja

Na podstawie znanych od 30 lat badań Alberta Mehrebiana wiemy, że nasi rozmówcy aż 55% przekazu odbierają „czytając” podświadomie naszą mowę ciała, kolejne 38% przekazu wynika z tego jak mówimy, zaś tylko 7% przekazu werbalnego tworzą słowa, czyli ich treść. Od coacha wymaga się bezwzględnej spójności przekazu, nie może być udawania ani grania jakiejś roli. Jego język powinien spełniać cechy języka neutralnego, a więc nie powinien zawierać ocen, oskarżeń, sugestii, niekontrolowanych emocji. Powinien koncentrować się na faktach i wypowiedziach coachowanego, być spójny z językiem ciała i być dostosowany do aparatu pojęciowego coachowanego, np. w przypadku coachowania menedżera korporacji międzynarodowej wykorzystywać pojęcia i sformułowania powszechnie używane w tej korporacji w czasie komunikacji biznesowej.

Kompetencje „techniczne” są ważne, ale niewystarczające w procesie coachowania. Zasadniczą kompetencją, którą bezwzględnie trzeba wykazać na egzaminie ACC jest:

4. Obecność coachingowa

Jest to bardziej kwestia paradygmatu niż umiejętności. Coach w relacji coachingowej działa dla coachowanego, a nie dla siebie. Pytania i odpowiedzi mają pomagać coachowanemu, a nie zaspokajać ciekawość coacha. Coach w trakcie relacji coachingowej ma tylko jeden cel – osiągnięcie przez coachowanego jego własnych celów w jego własny sposób. Coach w tej relacji nie ma prawa ujawniać swojego systemu wartości, swoich problemów i rozwiązań. Coach powinien z ciekawością dziecka podążać za coachowanym w świat jego potrzeb, odkryć i chęci działania wykorzystując swoją wiedzę, kompetencje, umiejętności i doświadczenia, aby ta podróż doprowadziła coachowanego do celu w sposób jemu najbardziej odpowiadający.

W czasie sesji mentoringowych, które prowadzę z aplikantami do akredytacji ACC często pojawia się pytanie o granice tolerancji coacha dla niewiedzy coachowanego lub jego „błędnych” pomysłów. Jak dalece można pozwolić coachowanemu na podróżowanie w „złym” kierunku?

Odpowiedzialność coacha polega na takim prowadzeniu rozmowy, aby za pomocą kompetencji technicznych pomóc coachowanemu odkryć nowe znaczenie, kontekst, implikacje, konsekwencje tego, o czym myśli i mówi. Zbudować jego nową świadomość rzeczy, spraw i działań. Tylko tyle i aż tyle.

Pracując z kompetentnym coachem, coachowany sam odkryje co jest dobre, a co jest złe dla niego. A czy to jest dobre czy złe w ocenie coacha, to już nie ma znaczenia.

Kolejną kompetencją, o której już wspomniałem jest:

8. Budowanie świadomości

Nowa świadomość coachowanego jest warunkiem koniecznym, aby coachowany zaczął przemieszczać się od „teraz”, gdy ma problem lub potrzebę - do „jutra”, gdy rozwiązuje problem lub realizuje potrzebę. Budowanie świadomości jest kwintesencją coachingu – pozwala coachowanemu  zobaczyć i zrozumieć swoją sytuację w innym niż dotychczas kontekście i znaleźć możliwości, które pozwolą mu wyobrazić sobie przyszłość, w której jego cele są spełnione.

Budowanie świadomości to nie tylko poszukiwanie rozwiązań. Ilustruje to model 5S (wg „The CoachU Personal and Corporate Coach Training Handbook”)

SYMPTOMS (Symptomy - Jakie są objawy?)
SITUATIONS (Sytuacje - Co się wydarzyło?)
SOURCE (Przyczyny – Co spowodowało takie sytuacje?)
SOLUTIONS (Rozwiązania – Co pomoże w tej sytuacji?)
SHIFT (Zmiana – Co zapewni, że to się więcej nie powtórzy?)

Na początku sesji coachowany często przedstawia swoje przemyślenia, odczucia i opinie i pyta co ma zrobić lub czy jego pomysł jest dobry? Prowadzenie rozmowy w taki sposób, aby coachowany najpierw zauważył fakty i przyczyny, a potem przeszedł do rozwiązań zapewni bardziej długotrwały efekt. To jest jak leczenie przyczyn, a nie skutków.

Wyobraźmy sobie człowieka uwięzionego w studni. Siedzi na dole i widzi jedynie małe kółko światła nad sobą. To jest jego cała perspektywa. Coachowany często nie widzi jakichkolwiek opcji, możliwości,a jedynie problem. Często jest związany jednym rozwiązaniem. Można to porównać do sytuacji jakby nad studnią zatrzymała się ciemna chmura. Człowiek w studni widzi tylko czarną chmurę, a być może wokoło świeci słońce? Proces budowania świadomości, a nade wszystko świadomości tego, że coachowany ma w zasięgu ręki różne możliwości można przyrównać do pomocy w wychodzeniu ze studni. Gdy w końcu ów człowiek wystawi głowę ze studni i zobaczy horyzont możliwości, zobaczy słońce i wiele dróg wtedy jest stan emocjonalny ulega radykalnej zmianie i nabiera on chęci na działanie.

Rolą coacha jest uchwycić ten moment i zapewnić, że nowa energia coachowanego zamieni się na plan działań.

Kolejne kompetencje zapewniają aktywny rozwój coachowanego:

9. Projektowanie działań

Coach pomaga coachowanemu nazwać możliwe warianty działań dla osiągnięcia jego celu. W fazie projektowania działań odpowiedzialnością coacha jest zwrócenie uwagi coachowanego na przeanalizowanie konsekwencji i ryzyk związanych z wdrożeniem konkretnych pomysłów. To zwiększy szanse na sukces.

10. Planowanie i wytyczanie  celów

Same pomysły na rozwiązanie to jeszcze za mało. Coach pomaga - wykorzystując kompetencje nr 5, 6 i 7 – w procesie zbudowania przez coachowanego planu działań.

Każde działanie ma przynieść określony skutek. Nierzadko coachowany nie potrafi jasno określić co chce osiągnąć w wyniku proponowanego działania. Może w tym pomóc metodyka SMART. Jest akronim określający atrybuty dobrze określonych celów dla działań:

SPECIFIC (Specyficzny) - cel dla działania powinien być określony w taki sposób, iż jest łatwo zrozumiały dla innych osób czytających jego opis,
MEASURABLE (Mierzalny) – coachowany powinien umieć powiedzieć jaka będzie miara sukcesu, a więc skąd będzie wiedział czy jego działanie przyniosło oczekiwany rezultat?
AGREED (Uzgodniony) – jeżeli dla osiągnięcia celu potrzebne są inne osoby, to powinny wyrazić na to zgodę,
REALISTIC (Realistyczny) – cel dla działania powinien być możliwy do osiągnięcia przez coachowanego,
TIME RELATED (Określony w czasie) – cel dla działania powinien mieć określoną datę do kiedy coachowany zamierza go osiągnąć.

Dobrym standardem dla zapisu planu działania jest DAL - Decision & Action List (Lista decyzji i działań) zapisana w formie opisu decyzji / działania i terminu realizacji.

Warto zauważyć, iż metodyka SMART jest przydatna w fazie określania przez coachowanego celów rozwojowych i celów na sesję coachingowa (p. kompetencja nr 2)

11. Zarządzanie postępami i zaangażowaniem

Plan działań to za mało. Celem coachingu jest rozwój osoby coachowanej. Jedenasta kompetencja stawia wymaganie, aby coach stworzył proces zapewniający coachowanemu monitoring postępów. Coachowany podejmuje wielki wysiłek pójścia nieznaną mu drogą nowych rozwiązań. Będzie napotykał szereg przeszkód, co wpłynie negatywnie na jego motywację. Coach powinien pomóc mu poszukać, znaleźć i wdrożyć rozwiązania wspierające proces zmiany. Najlepiej, gdy rozwiązania te działają niejako automatycznie – poza kontrolą coacha, wspierając i pomagając coachowanemu w tym, aby pamiętał i miał motywację do konsekwentnego wdrażania podjętych działań.

Kluczowe Kompetencje Coacha tworzą spójny model efektywnej sesji coachingowej. Zrozumienie ich znaczenia i roli w procesie coachingowym jest warunkiem koniecznym, ale niewystarczającym dla sukcesu w zawodzie coacha. Trzeba nauczyć się stosować te kompetencje w praktyce, a także odnaleźć swój styl pracy z coachowanym demonstrujący używanie tych kompetencji. W kolejnych artykułach, przez 11 miesięcy 2012 roku będę zajmował się poszczególnymi kompetencjami w kontekście wymagań egzaminacyjnych do akredytacji ICF ACC.

Życzę powodzenia i sukcesów w rozwijaniu kompetencji coachingowych przy lekturze naszego newslettera ICF.