Budowanie świadomości - artykuł w newsletterze International Coach Federation

23.09.201208:07

Bohdan

We wrześniowym numerze newslettera International Coach Federation Polska ukazał się mój kolejny artykuł pt "Kompetencja 8. Budowanie świadomości."


Artykuł dostępny jest na stronie International Coach Federation Polska.

Poniżej - pełny tekst artykułu:

Kompetencja 8. Budowanie świadomości

Ósma z Kluczowych Kompetencji Coacha wg ICF brzmi następująco: umiejętność integracji i właściwej oceny wielu różnych źródeł informacji oraz przedstawiania interpretacji, które pomagają klientowi poszerzać świadomość, a tym samym osiągnąć uzgodnione rezultaty.

Wg definicji ICF kompetencja ta przejawia się w następujących działaniach coacha:

  1. Wykracza po za to, co powiedział klient wyławiając jego obawy i nie utyka w opowieściach klienta,
  2. Prowokuje/wywołuje ciekawość do głębszego zrozumienia, większej świadomości i jasności,
  3. Identyfikuje dla klienta jego ukryte obawy oraz typowe i utrwalone sposoby postrzegania siebie i świata, a także różnice pomiędzy faktami i interpretacjami, rozbieżności pomiędzy myślami, uczuciami i działaniami,
  4. Pomaga klientowi w odkrywaniu nowych, sprzyjających mu sposobów myślenia, przekonań, sposobów postrzegania, emocji, nastrojów, itp. które wzmacniają jego zdolność do podejmowania działań oraz osiągania tego, co dla niego najważniejsze,
  5. Pokazuje klientowi szersze perspektywy oraz inspiruje do zobowiązania popatrzenia z innych punktów widzenia i znajdowania nowych sposobów działania,
  6. Pomaga klientowi dostrzegać różne, powiązane ze sobą czynniki, które wpływają na niego i jego zachowania (np. myśli, emocje, ciało, otoczenie),
  7. Wyraża swoje spostrzeżenia w sposób, który jest dla klientów użyteczny i wartościowy,
  8. Identyfikuje główne silne strony versus główne obszary uczenia się i rozwoju, a także najważniejsze obszary do zaadresowania podczas coachingu,
  9. Prosi klienta o rozróżnienie pomiędzy sprawami błahymi a ważnymi, pomiędzy zachowaniami sytuacyjnymi a powtarzającymi w sytuacji, gdy zauważa rozdźwięk pomiędzy tym co zostało powiedziane a co się zadziało.

Wg zaleceń ICF odnośnie wymogów egzaminu akredytacyjnego ACC, aplikant w czasie egzaminu powinien zademonstrować następujące umiejętności:

  • Wychodzenie poza oczywiste cele klienta. Angażowanie klienta w odkrywanie, szukanie perspektywy, uczenie i rozwój.
  • Identyfikowanie i docenianie mocnych stron. Zauważanie związków lub powiązań pomiędzy tym co klient mówi i co robi.

Aplikant uzyska zadowalającą ocenę na egzaminie ACC, jeżeli zademonstruje, że

  1. Świadomość klienta jest generowana na poziomie wystarczającym dla rozwiązania problemu lub osiągnięcia celu.
  2. Budowanie świadomości klienta jest zazwyczaj ograniczone do nowych technik a nie do poznawania siebie przez klienta.

Aplikant nie uzyska zadowalającej oceny na egzaminie ACC, jeżeli

  1. Coach nie podąża za agendą klienta, zmienia agendę bez uzgodnienia z klientem, lub robi wrażenie szczególnie przywiązanego do konkretnego rezultatu lub rozwiązania
  2. Coach ogranicza eksplorację świadomości zawężając poszukiwania do jednej kwestii bez przedyskutowania tego z klientem lub bez świadomości klienta
  3. Coach wydaje się używać narzędzi oceniających lub standardowych ćwiczeń coachingowych zamiast zadawać pytania sięgające sedna i dociekać sedna.
     

Pamiętam sesję coachingową z 38-letnim menedżerem pracującym w branży HIGH-TECH. Był bardzo operatywny, zdecydowany, szybki i konkretny w wypowiedziach. Nakreślił problem, opisując swoje odczucia w relacjach z innymi kolegami z zespołu, a na zakończenie zapytał: to co mogę z tym zrobić? Jakże często – pomyślałem sobie – menedżerowie przechodzą od opisu problemu do rozwiązań, całkowicie pomijając proces diagnozy. To tak jakby lekarz aplikował lekarstwo, słysząc, że pacjenta boli głowa. A przecież przyczyn bólu głowy może być wiele!

A jak to jest w coachingu?

Jak wspomniałem, ów menedżer jasno i klarownie opisał dwa aspekty problemu, z którym do mnie przyszedł. W jego wypowiedziach przeplatały się opisy sytuacji – rozmów z kolegami, spotkań działów, korespondencji, wyrażanych opinii – oraz jego emocji z tym związanych – odczuwał brak akceptacji, deprecjonowanie jego osiągnięć, podważanie autorytetu. Zastanawiałem się, o co tak naprawdę chodzi, i wtedy zdałem sobie sprawę, że właśnie to powinno być głównym tematem kolejnego etapu naszej rozmowy. Mogę poznać symptomy, uświadomić sobie jego emocje, odczucia, na podstawie jego słów wyobrazić sobie sytuacje, które zaszły. Ale co tak naprawdę jest przyczyną tego wszystkiego? O co tutaj chodzi? Tego nie wiem. Zastanowiłem się, czy menedżer, z którym rozmawiam, wie. Przez kolejne pół godziny rozmawialiśmy właśnie o tym, moje pytania i jego odpowiedzi coraz bardziej poszerzały i pogłębiały jego zrozumienie całej sytuacji. Podczas rozmowy doszliśmy do takiego momentu, w którym powiedział: „Wiesz, Bohdan, to było bardzo cenne, ja teraz o wiele lepiej rozumiem, dlaczego oni się tak zachowują i co motywuje moje zachowania”. Wtedy wiedziałem, że to właściwy moment, aby poszukać rozwiązania. Tak jak lekarz, który stawia diagnozę, prowadząc wywiad ze swoim pacjentem: widzi symptomy, ale dopóki nie zdiagnozuje przyczyn choroby, trudno mu zaaplikować właściwe lekarstwo. W coachingu tym lekarstwem jest rozwiązanie. Przeszliśmy do kolejnej fazy, w której menedżer zaczął się zastanawiać, co może zrobić ze swoim problemem, jaki ma wpływ na sytuacje, które się wydarzają, co może zmienić w sobie. W wyniku tej rozmowy znalazł rozwiązanie, które mu się bardzo spodobało, i powiedział: „ Wiesz, tak − to jest to, co chcę zrobić na początek”.

W kolejnych sesjach coachingowych analizowaliśmy wyniki tego, co postanowił zrobić, oraz poszukiwaliśmy kolejnych możliwości i rozwiązań, które zmienią jego relacje z innymi członkami zespołu. W wyniku tego procesu pod koniec drugiego miesiąca powiedział mi: „ Wiesz co? Dużo lepiej się czuję w tej chwili!”. Podał mi przykłady zachowań i wypowiedzi jego kolegów, szefów, które udowadniały, że coś się zmieniło, i to na lepsze. Spotkał się zarówno z wyrazami uznania, jak i z krytyką, ale jeżeli ta występowała, była pragmatyczna i motywująca, a nie deprymująca. Efektywność jego pracy wzrosła, co zostało zauważone przez jego szefów.

 Jaka jest tajemnica tego procesu, co pomogło znaleźć właściwe rozwiązania? Otóż zastosowałem model nazwany 5S od pięciu angielskich słów tworzących proces dochodzenia od objawów do długofalowej zmiany zgodnej z oczekiwaniami klienta. Na początku są symptomy – SYMPTOMS − to, co widzimy i słyszymy na zewnątrz, następnie zachowania albo sytuacje, angielskie SITUATIONS. Żeby zrozumieć, co się dzieję, trzeba poznać źródło, czyli SOURCE. Dopiero jego poznanie pozwala nam szukać rozwiązań – SOLUTIONS. Implementacja rozwiązań, analizowanie ich wpływu i poszukiwanie kolejnych rozwiązań prowadzi do długofalowej przemiany – angielskie SHIFT. Model 5S jest bardzo pomocny w prowadzeniu sesji coachingowych ukierunkowanych na dobre zrozumienie natury problemu, przyczyn i wypracowanie długofalowych rozwiązań. Coach kierujący się modelem 5S nie zostanie przez emocje klienta, jego doraźne potrzeby czy jego narrację odciągnięty z głównego toru procesu coachingowego, który powinien doprowadzać klienta do osiągniecia stawianych przez niego celów.

Budowanie świadomości klienta jest jednym z najcenniejszych etapów rozmowy coachingowej. Na tym etapie coach pomaga klientowi zobaczyć swój problem, cel lub wyzwanie z innej perspektywy, w innym kontekście i dzięki temu klient ma szansę zacząć odkrywać nowe, nieznane wcześniej możliwości.

Przychodząc na sesję coachingową klient może czuć się utopiony w studni problemu i widzieć jedynie czarną chmurę na otworem studni. Świadomość klienta jest nierozerwalnie związana z tym, co wie i czego doświadcza. Jeżeli widzi tylko czarną chmurę nad otworem studni to może wpaść w pułapkę myślenia, że na niebie są tylko czarne chmury i nie ma szansy na inną pogodę. Nie widzi opcji i alternatyw, przeżuwa swój problem i w efekcie wkopuje się w studnię jeszcze głębiej. Profesjonalny coach jest w stanie pomóc takiemu klientowi wysunąć głowę ze studni i zobaczyć horyzont możliwości. Zmiana świadomości klienta umożliwi mu inne myślenie o sobie w danej sytuacji i pozwoli na znajdowanie pożądanego celu oraz drogi dojścia do tego celu, a więc pójście do przodu zamiast stać w miejscu i przeżuwać problem.

W arsenale narzędzi coacha jest wiele zasobów pomagających coachowi budować i poszerzać świadomość klienta. Należą do nich m. in.:

  • Szukanie w minionych doświadczeniach klienta podobnych sytuacji, w których znalazł on pozytywne rozwiązanie i sukces.
  • Szukanie w zasobach klienta mocnych stron, które w danej sytuacji mogą być mu pomocne, aby pójść do przodu. Model PIES (Physical, Intelectual, Emotional, Social) wskazuje, że mogą to być jego zasoby
    • Fizyczne,
    • Intelektualne,
    • Emocjonalne,
    • Społeczne,

w których można poszukiwać potencjału, doświadczeń, kompetencji, pomocy, aby klient zobaczył swoją sytuację w innym kontekście i wyciągnął z tego doświadczenia wnioski.
 

  • Przeniesienie w inną rolę, np.:
    • Osoby, którą ceni,
    • Ulubionego bohatera książki lub filmu,
    • Przełożonego, podwładnego lub kolegi,
    • Osoby, z którą jest w konflikcie,

aby klient zobaczył empatycznie swoją sytuację z innej perspektywy i wyciągnął z tego doświadczenia wnioski.

  • Modele 5S (Symptoms, Situations, Source, Solutions,  Shift), HHG (Head, Heart, Gut) i inne.
  • Wykorzystanie metafory dla pobudzenia wyobraźni klienta i sprowokowania go do myślenia obrazami.
  • Wykorzystaniu metody numerycznej polegającej na poproszeniu klienta o ocenę w skali od 1 do 10 wybranych aspektów danej sytuacji lub stanu klienta. Coach może pytać klienta o ocenę rzeczy pozornie niemierzalnych, takich jak o ocenę swojego nastawienia, stopnia akceptacji, zaangażowania, zadowolenia itp. Jeżeli klient uświadamia sobie, że jego sytuacja nie jest biało-czarna i dokonuje oceny na skali dziesięciopunktowej to zmienia się jego świadomość i widzi gdzie jest - z innej perspektywy.
  • Wykorzystanie pytań hipotetycznych, w trybie przypuszczającym w celu pobudzeniw wyobraźni bez filtru oceniania.
  • Wykorzystanie parafrazy, odzwierciedlenia, refleksji, lustra lub informacji zwrotnej dla uświadomienia klientowi, co coach słyszy w jego wypowiedziach, aby pomóc klientowi dostrzec w samym sobie nowe, wartościowe elementy.

Narzędzi coachingowych budowania świadomości klienta jest więcej. Przedstawione powyżej narzędzia są stosunkowo łatwe w zastosowaniu i jednocześnie mają ogromny potencjał sprawczy w budowaniu i poszerzaniu świadomości klienta w trakcie sesji coachingowych. Z całą pewnością będą pomocne w przygotowaniu się do egzaminu ACC.

W artykule wykorzystałem następujące modele: 5S, HHG autorstwa CoachU oraz PIES autorstwa Coachwise.

Za miesiąc zajmę się 9. Kompetencją, czyli projektowaniem działań.