Planowanie i wytyczanie celów - artykuł w newsletterze International Coach Federation

19.11.201212:02

Marlena

W listopadowym numerze newslettera International Coach Federation Polska ukazał się mój kolejny artykuł pt "Kompetencja 10. Planowanie i wytyczanie celów."


Artykuł dostępny jest na stronie International Coach Federation Polska.

Poniżej - pełny tekst artykułu:

Kompetencja 10. Planowanie i wytyczanie celów.

Dziesiąta z Kluczowych Kompetencji Coacha wg ICF brzmi następująco: planowanie i wytyczanie  celów – umiejętność tworzenia i utrzymywania razem z klientem efektywnego planu coachingu.

Wg definicji ICF kompetencja ta przejawia się w następujących działaniach coacha:

  • Konsoliduje zebrane informacje i tworzy z klientem plan coachingu oraz cele rozwojowe, które obejmują obawy i główne obszary nauki i rozwoju,
  • Tworzy plan, którego rezultaty są osiągalne, mierzalne, konkretne i mają określone docelowe daty,
  • Dostosowuje plan do przebiegu procesu coachingowego oraz zmieniającej się sytuacji,
  • Pomaga klientowi identyfikować oraz docierać do różnych materiałów wspomagających uczenie się (m.in. książki, inni specjaliści),
  • Identyfikuje oraz ukierunkowuje pierwsze sukcesy, które są ważne dla klienta.

Wg zaleceń ICF odnośnie wymogów egzaminu akredytacyjnego ACC, aplikant w czasie egzaminu powinien zademonstrować następujące umiejętności:

  • Współpraca z klientem w celu zbudowania celów, które spełniają kryterium SMART.
  • Utrzymywanie w świadomości coacha celów klienta, stylu uczenia się, tempa i stopnia determinacji do osiągania tych celów.
  •  Identyfikowanie przez coacha sukcesów, które będą ważne dla klienta.,

Aplikant uzyska zadowalającą ocenę na egzaminie ACC, jeżeli zademonstruje, że

  1. Coach adaptuje cele zasugerowane przez klienta na oczywistym poziomie, bez pogłębiania celów,
  2. Planowanie i ustalanie celów przez coacha jest z natury jednowymiarowe i coach czasami wykorzystuje swoją eksperckość pomagając klientowi w ustalaniu celów.

Aplikant nie uzyska zadowalającej oceny na egzaminie ACC, jeżeli

  1. Coach naciska, aby klient podążał wg planu, który ułożył coach,
  2. Coach nie jest w stanie wspierać klienta w stworzeniu efektywnego planu coachingowego,
  3. Plan lub cele nie mają jasnego związku z agendą klienta i oczekiwanymi przez niego rezultatami,
  4. Plan lub cele nie maja klarownego celu i potencjału, aby spowodować, że klient pójdzie do przodu,
  5. Sugerowane przez coacha narzędzia i struktury coachingowe w sposób oczywisty nie mają związku z potrzebami określonymi przez klienta i z jego agendą.

Na ogół klient przychodzi na sesję coachingową, aby rozwiązać jakiś swój problem, wątpliwość lub pokonać wyzwanie, które przed nim stoi. Opowiada o tym, co go niepokoi, gnębi, co mu przeszkadza, czego nie wie, nie umie lub nie ma. Mówienie o problemie jest potrzebne klientowi, aby poczuł, że podzielił się z kimś – z coachem – swoim problemem. Wielu coachów wpada w pułapkę wciągnięcia w problem klienta i zaczyna, w najlepszej wierze, coaching problemu. Padają pytania o przeszłość, o naturę problemu i rozmowa zamiast przesuwać coachowanego w przyszłość, w kierunku rozwiązania, grzęźnie w roztrząsaniu przeszłości i przyczyn problemu.

Warto zadać sobie pytania „Co robi coach? Czy coach prowadzi coaching klienta, czy coachuje problem?”

Z perspektywy kluczowych kompetencji ICF koncentracja coacha na problemie klienta jest błędem. Rolą coacha jest coaching klienta, a nie coaching problemu klienta.

 

 

Co w takim razie powinien zrobić coach, aby nie wpaść w tę pułapkę? Pozwolić klientowi opowiedzieć swój problem, wysłuchać go i zadać mu pytanie o cel, czyli o przyszłość. Jeżeli klient opowiada o tym, jak jest mu teraz źle, to coach może zapytać „Jak chcesz (chciałbyś), żeby było?, „Czego byś chciał, abyś czuł się z tym dobrze?” lub „A jak będzie (byłoby) dobrze?”. Pomagając klientowi znaleźć odpowiedź na pytanie o przyszłość, coach może zadawać pytania dotykające głębszych poziomów przekonań i wartości klienta, np. „Co jest w tym dla Ciebie ważne?”

Jedną z metod ustalania doprecyzowywania celu jest metoda skalowania. Pytania pomocne w skalowaniu mogą brzmieć następująco

„Jak w skali od 1 do 10 oceniasz swoje zadowolenie z obecnej sytuacji?”

„Jak to rozumiesz?”

„Gdzie chciałbyś być na tej skali za miesiąc?”

„Co to dla Ciebie oznacza?”

Cel, do którego chce dążyć klient jest potrzebny klientowi, gdyż dla klienta znajomość celu oznacza to, że wie, dokąd zmierza.

Wyobraź sobie, że postanowiłeś atrakcyjnie spędzić weekend. Chcesz wyjechać w jakieś fajne miejsce, ale nie masz dużo czasu. Chcesz więc efektywnie wykorzystać ten czas. Jest sobota rano, wrzuciłeś potrzebne sprzęty do bagażnika auta, wsiadasz za kierownicę, uruchamiasz silnik i… uświadamiasz sobie, że nie określiłeś celu podróży! Jeżeli wybierasz się w podróż i nie znasz celu podróży, to jak potrafisz tam efektywnie dotrzeć? Myślisz, jak to?  Jechać gdzieś i nie wiedzieć gdzie? Brzmi wręcz głupio, nieprawdaż?

Podobnie jest w coachingu. Coaching to rozmowa, w której potrzebny jest cel i cel ten musi być ustalony przez klienta. Istotą tej rozmowy jest to, aby koncentrować się na tym, co jest ważne dla klienta, a nie dla coacha.

Coach odpowiada za ustalenie przez klienta celu dla

  1. procesu rozwojowego,
  2. kwestii, z którą przychodzi klient i
  3. konkretnej sesji coachingowej.

Z perspektywy egzaminu ACC warunkiem koniecznym dla wykazania 10. Kompetencji jest ustalenie celu dla rozmowy, zadając jedno z następujących przykładowych pytań:

  • Co chciałbyś osiągnąć w czasie dzisiejszej sesji?
  • Co będzie dla Ciebie wartościowym efektem dzisiejszej sesji?
  • Jakie konkretne rezultaty chciałbyś osiągnąć w czasie tej rozmowy?

Kolejnym ważnym elementem, który będzie decydował o skuteczności coachingu to określenie, co będzie sukcesem klienta -  jakie efekty pokażą klientowi, że konkretna rozmowa i cały proces coachingowy były dla niego wartościowe. Oznacza to określenie przez klienta miary sukcesu dla realizacji celu poprzez zadanie mu np. następującego pytania

  • Na jakiej podstawie będziesz mógł stwierdzić, że sesja zakończyła się powodzeniem?

W praktyce oznacza to, że pracując z coachowanym nad określeniem celu należy doprowadzić do określenia przez coachowanego miary sukcesu. Dla coacha pomocnym kryterium może być zasada SMART (ref. http://en.wikipedia.org/wiki/SMART_criteria) mówiąca, że cel powinien być:

  • Specific - Konkretny
  • Measurable - Mierzalny
  • Attainable - Osiągalny
  • Relevant - Właściwy
  • Time-bound – Określony w czasie

Błędem, który popełniają czasami coachowie jest kwestionowanie tematu bądź celu zaproponowanego przez klienta. Coach, działając w najlepszej wierze, próbuje doradzić klientowi temat i cel na rozmowę, który według coacha będzie najlepszy. Nie jest to zgodne z zasadami i Kluczowymi Kompetencjami ICF. Coach musi bezwzględnie i z szacunkiem zaakceptować to, o czym chce rozmawiać klient. Rolą coacha jest doprowadzenie do jednoznacznego wyartykułowania tematu i celu przez klienta.

Z perspektywy egzaminu ACC podane przeze mnie powyżej zasady są wystarczające dla uzyskania pozytywnego wyniku. To, co warto jeszcze dodać, to dwa działania coacha, mieszczące się w ramach 10. Kompetencji i mające ogromne znaczenie dla sukcesu procesu coachingowego.

Pierwszą jest zauważanie przez coacha sukcesów i wyrażanie uznania dla klienta. Działanie to pomaga klientowi wzmacniać wiarę w swoje możliwości i potwierdza mu słuszność drogi, którą wybrał. Pamiętajmy, że uznania nigdy za dużo. Parafrazując słowa Kena Blancharda „Szukajmy okazji do wyrażania uznania naszym klientom. Wyrażajmy uznanie za efekty i za wysiłek”.

Drugą aktywnością jest stymulowanie uczenia się przez klienta. Często w praktyce coachingowej spotykamy się z sytuacją, gdy coach uświadamia sobie, iż jego klient nie wie oczywistych rzeczy. Pojawia się pokusa doradzenia lub instruktażu. Może też pojawić się obawa przed dawaniem rad i coach zaczyna prowadzić coaching niewiedzy klienta.

Zarówno instruktaż, jak i coaching niewiedzy są działaniami nieprawidłowymi. Właściwym działaniem jest uświadomienie klientowi obszaru niewiedzy i uzgodnienie z nim najlepszej metody uzupełnienia tej wiedzy. Niektóre osoby uczą się czytając książki, inne uczestnicząc w kursach i szkoleniach, jeszcze inne muszą doświadczyć, aby nauczyć się. Jak czytamy w definicji 10. Kompetencji:

„Kompetencja ta przejawia się w [tym, że coach] pomaga klientowi identyfikować oraz docierać do różnych materiałów wspomagających uczenie się (m.in. książki, inni specjaliści)”.

Pozwólmy klientowi popracować nad uzupełnieniem wiedzy lub umiejętności w sposób, który on sam wybierze. Naszą rolą jest kontrolowanie procesu uczenia się i praca z klientem nad wykorzystaniem nowej wiedzy do osiągnięcia celów, które sobie stawia.

Zachęcam do przeczytania mojego artykułu „Kompetencja 2. Uzgodnienie kontraktu coachingu”, w którym szerzej opisałem kwestię ustalania celu na konkretną sesję coachingowa.

Za miesiąc zajmę się Kompetencją 11. Zarządzanie postępami i zaangażowaniem.